Chestnut mar pi (Trapa natans L.), en cham machon mapidho e pi mondo oyud pesa, ohero ahinya gi jonyiepo nikech gik ma konyo e chiemo kod ndhadhu makende. Kata kamano, yien mag pi nyalo bedo gi gik mopogore opogore e kinde ma ipidho, ichoko, iketo, kendo ipogo, ma nyalo ketho ng’injo kendo kata kelo luoro. Omiyo, keto chenro mar sayans mar ng’ado bura kuom ber mar ng’injo en gima duong’ ahinya e neno ni ng’injo mag pi nigi nengo mar ohala kendo ni nyalo chamo maber. Oboke ni wuoyo e yo mowinjore kuom teknoloji madongo kod yore mag rito ber mar ng’injo mar pi, ka oketo pach kuom alwora ma ilosoe, keyo kod loso, kano kod tero, kod rang’iny mar timo tem.
I. Kido mar loso mwandu kod rito puoth
Kido mar chestnut mar pi luwore ahinya gi kama odongoe. Ober ka opur e pi ma ok ng’ich kata ma ok ng’ich-ma nigi pi maler kendo ma nigi lum ma nigi lum ma nigi lum. pH onego obed e kind 6.5 gi 7.5, kendo pi onego obed maonge gi gik ma nyalo ketho piny kendo ma nyalo ketho piny. E kinde mar puodho, onego oket chike matek kuom tiyo kod lum ma nigi kemikol kod yath ma nego yien, ka itiyo gi lum ma nigi gik ma dongo dongo kod yore mag geng’o yien mondo ogeng’ luoro mar chuma mapek ma odong’ kod yath ma nego yien mang’eny ahinya. Bende, ng’injo ma oromo mar pidho kod chenro mar loko cham nyalo konyo e bero nyalo mar geng’o tuoche mag chestnut ma ni e pi, kendo neno ni gik ma itiyogo bedo maber kowuok kama giwuokie.
II. Chike mag Keyo kod Loso Gik Mokuongo
Kinde ma itiyogo e ng’ado yien mag pi, mulo kaka yiendgi chalo kendo kaka inyalo kanogi. Chestnuts mag pi ng’enyne ng’iewo gi lwedo bang’ ka gisechopo e dongo chuth (ng’injogi ochung’ motegno kendo ng’injogi osepodho piny e yo ma ok owinjore) mondo kik gikethore gi masin. Bang’ keyo, nyaka ogol gik ma ok ler, olembe ma oseto, kod gik ma ngima mag pi ma omakogi mapiyo, kendo nyaka ogol lum kod kuoyo kokalo kuom lwoko. E kinde ma itiyogo gi gik moko mokwongo, rang’iny mar ng’ado rang’iny (kaka duong’, rangi, kod tim makare) nyalo miyo gik moko obed kaka gik ma giloso, kendo onego ogol joma ok owinjore ma nigi gik ma nyalo kethogi nikech gik ma dongo dongo, ma nigi mol, kata gik mamoko ma ok odhi kare.
III. Bedo maber e yore mag kano mwandu kod tero mwandu
Chestnut mag pi nigi pi mang’eny kendo ginyalo bedo makwar, ng’ich, kendo dongo ka ng’ich e ot. 10:10, 11. 10 Okang’ ma ng’ato nyalo ng’adogo bura en 0-5 digri , kendo ng’ato nyalo bedo gi ng’ich ma romo 90% mondo ogeng’ muya kendo ogeng’ dongruok mar gik madongo. Gik ma itiyogo e tero gik moko e yo ma ok ng’ich en gima duong’ ahinya e rito ng’injo mag pi ma ng’ich. Ti kod gigo momoko manyalo ywe muya (kaka filim mar poliethylene) kendo ibed ka iluwo liet kod luyo kinde ka kinde. Mondo oritgi kuom kinde malach, ketogi e frij mapiyo (ma ni e bwo digri -18 ) kata ketogi e ot mayom nyalo medo kinde ma ginyalo ritogi.
IV. Sistem mar nono ber kod keto gik moko e rang’iny
Chik ma rito ber mar chestnut mar pi dwaro yore ma owinjore mag timo pim, ka iketo pach kuom gik maluwogi:
1. Gik ma nyiso ni ng’ato winjo: Rango rangi (ng’ut ng’ato ma ng’ich kata ma ralum), ng’ich (onge ng’ich ma ng’ich), kod ng’ich (ring’o ma opong’ ma onge ng’ich);
2. Gik ma nyiso ni ng’ato nigi ng’ol: Pimo ng’injo ma ni e iye ( Matin moloyo kata marom gi 70%), gik ma nyalo ng’injo ( Madongo kata marom gi 8%), kod ng’injo ma ni e iye;
3. Gik ma nyiso ni ng’ato nigi arita: Temo gik ma odong’ mag yath ma nyalo nego yien (kaka, chlorpirifos kod karbendazim), chuma mapek (lead kod cadmium Matin moloyo kata marom gi gik ma pinyno oketo), kod gik madongo (onge E. coli manyalo fweny kod gik ma kelo tuoche).
Bende, onego oket chenro mar ng’eyo kaka ng’ato nyalo luwo gik moko, ka gitiyo gi kod mag QR kata teknoloji mar blockchain mondo giyud weche maler chuth chakre e pidho nyaka e uso.
Kar tieko
Ochung’ ne ng’ado ng’injo mar ng’injo mar pi en tich ma ochung’ motegno ma mulo ng’injo duto mag ng’injo, ma dwaro loso gik manyien ma owinjore mag pur, loso gik moko bang’ ng’iewo cham, rito gik ma dwarore, kod teknoloji mag timo tem. Kaka ng’ato nyalo loso gik moko e yo ma owinjore kendo ochung’ne gik moko matek, ok bi mana medo ng’wech mar ng’injo mag pi, to bende biro miyo jogo ma ng’iewo gik moko ma nigi arita kendo ma nigi rang’iny mamalo. E kinde mabiro, kuom keto teknoloji ma riek mar ng’iyo gik moko kanyachiel kod yore mag geng’o kod rito gik ma nyalo ketho piny, igeno ni rang’iny mar rito gik ma nyalo ketho piny e piny ma nigi ng’injo mar pi biro kelo dongruok mathoth.
