Oganda ma nigi ng’injo makende ma wuok e alwora mar Honghu e piny Hubei, nigi thuolo maduong’ ahinya e loso chiemo nikech gik ma gin-go makende kendo ma nigi gik mathoth ma konyo e chiemo. Ok gin mana gik ma dwarore ahinya ma ting’o kit chiemo mar pinyno, to bende gin gi nengo maduong’ ahinya e weche mag yuto mwandu, chiemo, kod gik ma nyalo ketho piny nikech gik mathoth ma gitiyogo.
1. Ber mar chiemo kod ngima
Gik ma ng’ato nyalo ng’ado e wi ng’injo mag Honghu olosi gi ng’injo mag ng’injo ma nigi rang’iny mamalo kendo otiyogo ka otiyo gi yore machon, ka orito gik madongo ma konyo e chiemo. Midhiero mar lotus owuon nigi sidh mang'eny, alodh mantie e chiemo, vitamin C, kod mwandu mag piny kaka potasium kod chuma. Fiber ma yudore e chiemo nigi ng’eny ahinya, kendo nitie gram 1.2 1.5 kuom gram 100 mag ng’injo mar lotus ma ng’injo. Kata bang’ ka osetimnegi gik moko mondo gibed gi ng’injo mag lotus, ng’injo maduong’ mar fiber ma nyalo ng’injono pod odong’. Gik moko ma kamago tiyo kanyakla mondo gikony ng’ato mondo odhi maber e ich kendo ober ng’ado chiemo, ka bende gikonyo e rito kwan mar sukari kod lipid e remo. Fiber ma yudore e chiemo miyo sukari ma ni e remo bedo motegno bang’ chiemo kuom dwoko piny ng’ado gik ma nigi kabohaidret, to potasium konyo e duoko piny presa ma remo kuom keto ion mag sodium bedo e yo makare. Bende, gik ma ni e ng’injo mar lotus (kaka katechin) nigi teko mar geng’o gik ma nyalo ketho del, ma konyo e golo gik ma nyalo ketho del kendo dwoko piny luoro mar ketho sel mag del. Ka ng’ato otiyo gi gik ma kamago kuom kinde malach, mano nigi ber maber e rito ngima mar adundo kod remo kendo medo teko mar del mar geng’o tuoche.
II. Nengo mar Ohala kod Oganda
Kaka gik ma ochung’ ne pur ma ng’ato timo e nam Honghu, ng’injo mag lotus en yo maduong’ ma jopur ma kuno tiyogo mondo omed yudo pesa. Oganda ma Honghu nigi kuonde madongo ma nigi pi (ma romo achiel kuom adek mar kuonde duto), kendo pur mar ng’injo mag lotus nigi historia mar higni mokalo gana gi gana. Kabedo makende mar piny (aora kod nam ma oriwre, kod lum ma nigi lum ma nigi lum) miyo ng’injo mar lotus bedo gi ng’injo mapek kendo ma nigi ng’injo mang’eny. Gik ma wuok kuom lotus gin gik ma ng’ich kendo ma ng’ich, ma miyo ji dwarogi ahinya e chiro. Kaluwore gi neno mar ng’injo mar ng’injo, loso ng’injo mag lotus medo ng’injo mar nengo mar ng’injo mar lotus machon: ng’injo mayom iloso, ng’injo, kendo otwo (kata ng’injo) mondo obed gik ma nyalo chamo kata gik ma itiyogo e tedo. Mano oken mana ni ng’ato nyalo ng’ado bura kuom kinde ma ng’ato odakgo kod kinde matin ma ng’ato nyalo ritoe ng’injo mar lotus, to bende omedo nengo mare ma omedore kokalo kuom loso gik moko mathoth. Kaka nengo mar puoth mar ng’injo ma ng’ato nyalo ng’iewo en mana romo yuan 2-3 kuom jin achiel (0.5-1.5), nengo mar chiro mar ng’injo ma osetieko nyalo chopo yuan 15-25 kuom jin achiel (ng’injo 0.5-1.5), ma medo pesa ma jopur yudo kuom yuan achiel. E kinde marom, pur, loso, keto e paket, kod tero gik moko ma ng’ato nyalo ng’iewogo lotus osemiyo ji mang’eny yudo tije, kendo osebedo ng’injo mar ng’injo makende ma kelo dongruok e gwenge mag alwora.
III. Nengo mar kit oganda kod manyalo chamo
Midhiero mag lotus mag Honghu nigi anyuola matut mar kit oganda mar alwora. Honghu osebedo ka ong’ere kuom kinde malach kaka “Piny mar Rech kod Mcheche” kendo “Boma Maduong’ mar Midhiero mag Lotus.” Lotus ok en mana gik ma dwarore ahinya e chiemo ma jodak mag alwora chamo pile ka pile, to bende oting’o ranyisi mag oganda mag tim makare kod bedo kanyakla kendo. Oboke mag lotus, kaka yo ma olosi ahinya mar lotus, ok dhi nyime mana gi timbe machon mag loso chiemo (kaka supu mag kinde chwiri kod chiemo ma itiyogo e kinde mag nyasi), to bende giluwo dwaro mag jopur mag ndalogi kokalo kuom yore manyien (kaka oboke mag lotus ma nigi ndhadhu kod ng’injo mag lotus ma ng’we ng’ar). Gik ma ng’ato nyalo ng’ado e wi lotus miyo ng’ato bedo gi nyalo mar timo gik mang’eny kendo ma nyalo tiyo e yore mopogore opogore mag tiyo kod gik moko: ng’ato nyalo ng’ado ng’ute ma osetuo kendo tiyogo e loso gik ma ng’ato nyalo ng’ado e iye kod gik ma ng’ato nyalo ng’ado, kendo ndhadhugi chalo gi gik ma ng’ato nyalo ng’ado e iye bang’ ka osemiye pi kendo. Gik ma ng’ato nyalo chamo ma ng’ato nyalo chamo kaka chiemo ma ng’ato chamo, ma pong’o dwaro mar ngima ma ng’ato nyalo dakgo mapiyo. Ogandane makende-ma ng’ich to ok tek, mamit to ok nigi mo-miyo obedo mich ma ji ohero ahinya e alwora ne osiepe kod joodgi, ma medo jiwo ng’eyo mar kit oganda.
Kar tieko
Nengo mar ng’injo mag lotus ma Honghu okalo ahinya nengo mar gimoro achiel ma itiyogo e puodho. Gima owuok kuom riwruok mar mich mag piny kod rieko mar dhano, ok girit mana ngima mar ji gi ber ma gin-go mag chiemo kod ngima, to bende gikelo dongruok e weche mag ohala gi tekogi mar weche yuto kendo giketo chuny mar alwora gi ranyisi mag kitgi. Kaka dwaro mar jogo ma tiyo kod chiemo ma nigi ng’iyo kod gik ma itiyogo e pinyno medore, nyalo mar ng’iewo gik ma ng’ato nyalo ng’iewo biro medore. Ka ng’ato odhi nyime gi ng’iyo bergi ma opong’o, mano biro miyo wabed gi kony mapek ahinya e dongruok mar weche yuto e alwora kod rito kit oganda machon.
